Gronings

Korte inleiding




Geschiedenis
Groningen bestond lang geleden uit zes kleine gebiedjes die de Ommelanden worden genoemd en de stad Groningen met een omliggend stukje land dat het Gorecht wordt genoemd. Van de Ommelanden zijn er slechts vijf over, het Reiderland hoor tegenwoordig bij het Duitse Oost Friesland (in Nedersaksen). Verscheidene Friese woorden en grammaticale eigenaardigheden zijn in het Gronings bewaard gebleven en zijn terug te vinden in het tegenwoordige Gronings dat tot het Nedersaksisch gerekend kan worden. Toen de Groningse Stad en Ommelanden meer handel gingen drijven met de Scandinavische landen, werden een klein aantal woorden over en weer overgenomen. In de loop van de 19e en 20e eeuw zijn veel van deze woorden verloren gegaan, maar ook een groot aantal bewaard gebleven.

Subdialecten
Het Gronings is onder te verdelen in vijf subdialecten, die niet erg veel van elkaar verschillen: het Westerkwartaars, het Hoogelandsters, het Oldambtsters, het Knoalsters (Veenkoloniaals) en het Stadsgronings. Sommige dialectologen vinden dat het Westerwolds en het Schiermonnikoogs hier ook bij horen; anderen vinden echter juist dat het Westerwolds een apart subdialect is, en rekenen het Schiermonnikoogs bij het Fries. Deze vijf subdialecten zijn samen te voegen tot twee dialectgroepen: het Noord-en-West Gronings (Westerkwartiers, Hoogelandsters en Stadsgronings) en het Oost-en-Zuid Gronings (Oldambtsters, Knoalsters).

Gebied
Het gebied waar het Gronings gesproken wordt, is de provincie Groningen met uitzondering van het gebied langs de westgrens. Hier wordt Kollumerlands gesproken, dat de overgang van het Fries naar het Gronings (of andersom) is en wat tot het Fries wordt gerekend. Naast dit gebied wordt ook in de Drentse monden en de voormalige Noord-Drentse gemeentes Peize, Roden, Paterswolde en Zuidlaren een Gronings dialect gesproken. De varianten die in Drenthe worden gesproken, zijn Noord-Drents/Stadsgronings en Knoalsters.

Status
Het Gronings wordt als onderdeel van het Nedersaksisch als streektaal erkend, ondanks dat het vrij veel verschilt van de andere Nedersaksische dialecten in Oost-Nederland en Noord-Duitsland. De erkenning voor het Nedersaksisch geldt ook voor deze verwante Nedersaksische dialecten in Duitsland.

Sprekers
Uit een onderzoek van Radio Noord (regionale radiozender van Groningen) is gebleken dat ongeveer 65% van de Groningers Gronings kan spreken en schrijven. 30% kan het wel verstaan, maar niet spreken; de overige 5% verstaat er helemaal niks van. Het aantal sprekers is ongeveer 557.951. Daarmee is het Gronings één van de grootste dialecten van Nederland.

Colofon
Deze inleiding is geschreven door Niek Berendsen





 
Google
 
Web Deze website