Nedersaksisch



Dír bestaon in Nederlaand verschillende soorten van et Nedersaksisch. Belangrieke verschillen kommen o.e. veur in Drenthe en tussen patten van oostelik Overiessel, de Veluwe en de Aachterhoeke. De variaant Stellingwarfs wodt behalven in de Friese gemienten Oost- en West-Stellingwarf ok praot in Noordwest-Overiessel en de gemiente Westerveld in Zuudwest-Drenthe. Et Nedersaksisch van Nederlaand slŲt in taelkundig opzicht an biíj et Nedersaksisch/Nederduuts in Noord-Duutslaand, dat in de meerste Duutse dielstaoten erkend is in et kader van diel III van et Europese Haandvest.

Regio
Et gebied waor et Nedersaksisch in Nederlaand praot wodt bestaot uut de perveensies Grunningen, Drenthe, Overiessel, de gemienten Oost- en West-Stellingwarf in Zuudoost-Frieslaand en de gebieden Aachterhoeke en Veluwe in de perveensie Gelderlaand. In Duutslaand wodt et in et hiele noorden praot, deur een muuilik in te schatten tal meensken, zie de kaorte die de Duutse taelkundige H. Protze saemenstelde. Veur een hiel percieze weergaove van Nedersaksische dialekten in Nederlaand, kiek biíj de taelkaorten.

Verspreiding
Drenthe het 457.347 inwoners, Grunningen 557.951, Overiessel 1.057.186, de Nedersaksische patten van Gelderlaand mit mekeer 873.414 en de gemienten Oost- en West-Stellingwarf mit mekaander krek wat meer as 50.000. Alles mit mekeer maekt dat een tal inwoners van 2.995.898. Uut een onderzuuk dat een jaormennig leden uutvoerd wodde deur de regionaole radio van Grunningen dee blieken dat zoeín 65 % van de inwoners in die perveensie Nedersaksisch praot, d.w.z. de variaant Grunningers. Ají veurzichtigan uutgaon van 60 % en ají dat van toepassing wezen laoten op et hiele gebied, dan kojí op 1.797.539 meensken die Nedersaksisch praoten.

Staotus
De perveensiaole overheden van Drenthe, Grunningen, Overiessel en Gelderlaand, de gemientebesturen van Oost- en West-Stellingwarf en et perveensiaol bestuur van Frieslaand erkennen dat et Nedersaksisch bescharmd en anvieterd wodden moet en voeren wat dat anbelangt beleid. Et Nedersaksisch is deur de Nederlaanse regering erkend in et kader van et Europees Haandvest neffens diel II. Butendat hebben de regiobesturen et Nedersaksisch biíj de rieksoverhied veurdreugen veur erkenning onder diel III.
Et Nedersaksisch is veur meensken die Nederlaanstaelig binnen redelik tot hiel goed te verstaon en de holing ten opzichte van et Nedersaksisch is in et algemien verdreegzem. Daoromme wodt et Nedersaksisch deur de regel volledig aksepteerd.

Eupenbaore instellings en diensten
Meensken die dat willen kun et Nedersaksisch schriftelik liekewel as mondeling bruken in kontakten mit de regionaole overheden en verschillende instellings. De overheden maeken zels mar zo now en dan gebruuk van et Nedersaksisch. De rechterlike instaansies bruken et Nedersaksisch niet, mar verdochten en getugen meugen et wel bruken. As de meensken mekaander onderling mar verstaon, daor komt et in wezen op an, en as dat zo is wodt dír soepel mit et bruken van et Nedersaksisch ommegaon.

Onderwies
Wat et basisonderwies angaot wodt dír allienig in de gemienten Oost- en West-Stellingwarf struktureel andacht an et Stellingwarfs besteded en zoks is opneumen in et schoelewarkplan. Et gaot hiere veurnaemelik om passieve beheersing van et schreven Stellingwarfs. Dír woín een drietal tiedschriften veur kiender over de schoelen verspreided en deur middel van projekten wodt dír an taelbeschouwingsonderwies daon. In de aandere regioís wodt of en toe, veurnaemelik op projektbasis, andacht an et Nedersaksisch geven. Veur et vervolgonderwies gelt dat veur et hiele taelgebied. Meensken kun kursussen volgen an de verschillende instituten in de regioís. Universitair kan et Nedersaksisch bestudeerd wodden an de Rieksuniversiteit Grunningen. Zo now en dan woín dír kursussen anbeuden an onderwiezend passeniel.

Media
De verschillende regionaole en lekaole omroepen bruken et Nedersaksisch soms in heur algemiene pergrammeís mar riegelmaotig tot hiel vaeke in pergrammeís die over de regionaole kultuur gaon. Zokke pergrammeís beslaon ien tot vuuf uren weeks. Et bruken van et Nedersaksisch in kraanten en tiedschriften is in pattie regioís wat et gewone niíjs angaot niet ongewoon, mar et is hiel gewoon in proza, poŽzie en beschouwelike teksten over regionaole kultuur. Et bruken van et Nedersaksisch hangt of van hoe vaeke as een bepaolde kraante of tiedschrift verschient en of dír kulturele paginaís in die blaeden staon. Ofhaankelik van dat soort zaeken kommen stokken in et Nedersaksisch ien tot twie keer weeks tot iens in de veertien daegen veur.

Diversen
Dír is een belangrieke schreven tredisie in et Nedersaksisch en dír woín riegelmaotig boeken in et Nedersaksisch uutgeven. Per regio kommen dír jaorliks 8-12 niíje titels in de streektael uut, veur et hiele gebied is dat ongeveer 50. Et verschienen van cdís in de streektael is opmarkelik. In Grunningen biíjveurbeeld kommen jaorliks tien niíje titels uut, wiels in Gelderlaand oplaogen van 3000 exemplaoren niet ongewoon binnen. In et hiele Nedersaksische taelgebied is dír een groot anbod van kabberet, revue en ammeteurteniel in de streektael. Riegelmaotig woín dír karkdiensten in de eigen tael hullen. Dír bin in de Nedersaksische regio een groot tal interessaante museums, biebeltheken en kulturele centra.

Disse inleiding is schreven deur Henk Bloemhoff
m.m.v. Pieter Jonker, Lex Schaars, Philo Bloemhoff en Siemon Reker.
Deze pagina is geschreven in het Stellingwerfs, de vertaler is Johan Veenstra.