D’r bestaon in Nederlaand verschillende soorten van et Nedersaksisch. Belangrieke verschillen kommen o.e. veur
in Drenthe en tussen patten van oostelik Overiessel, de Veluwe en de Aachterhoeke. De variaant Stellingwarfs wodt
behalven in de Friese gemienten Oost- en West-Stellingwarf ok praot in Noordwest-Overiessel en de gemiente
Westerveld in Zuudwest-Drenthe. Et Nedersaksisch van Nederlaand slöt in taelkundig opzicht an bi’j et
Nedersaksisch/Nederduuts in Noord-Duutslaand, dat in de meerste Duutse dielstaoten erkend is in et kader van diel III
van et Europese Haandvest.
Regio
Et gebied waor et Nedersaksisch in Nederlaand praot wodt bestaot uut de perveensies Grunningen, Drenthe, Overiessel, de
gemienten Oost- en West-Stellingwarf in Zuudoost-Frieslaand en de gebieden Aachterhoeke en Veluwe in de perveensie
Gelderlaand. In Duutslaand wodt et in et hiele noorden praot, deur een muuilik in te schatten tal meensken, zie de kaorte
die de Duutse taelkundige H. Protze saemenstelde. Veur een hiel percieze weergaove van Nedersaksische dialekten in
Nederlaand, kiek bi’j de taelkaorten.
Verspreiding
Drenthe het 457.347 inwoners, Grunningen 557.951, Overiessel 1.057.186, de Nedersaksische patten van Gelderlaand mit
mekeer 873.414 en de gemienten Oost- en West-Stellingwarf mit mekaander krek wat meer as 50.000. Alles mit mekeer maekt
dat een tal inwoners van 2.995.898. Uut een onderzuuk dat een jaormennig leden uutvoerd wodde deur de regionaole radio van
Grunningen dee blieken dat zoe’n 65 % van de inwoners in die perveensie Nedersaksisch praot, d.w.z. de variaant Grunningers.
Aj’ veurzichtigan uutgaon van 60 % en aj’ dat van toepassing wezen laoten op et hiele gebied, dan koj’ op 1.797.539 meensken
die Nedersaksisch praoten.
Staotus
De perveensiaole overheden van Drenthe, Grunningen, Overiessel en Gelderlaand, de gemientebesturen van Oost- en West-Stellingwarf
en et perveensiaol bestuur van Frieslaand erkennen dat et Nedersaksisch bescharmd en anvieterd wodden moet en voeren wat dat
anbelangt beleid. Et Nedersaksisch is deur de Nederlaanse regering erkend in et kader van et Europees Haandvest neffens diel II.
Butendat hebben de regiobesturen et Nedersaksisch bi’j de rieksoverhied veurdreugen veur erkenning onder diel III.
Et Nedersaksisch is veur meensken die Nederlaanstaelig binnen redelik tot hiel goed te verstaon en de holing ten opzichte van et
Nedersaksisch is in et algemien verdreegzem. Daoromme wodt et Nedersaksisch deur de regel volledig aksepteerd.
Eupenbaore instellings en diensten
Meensken die dat willen kun et Nedersaksisch schriftelik liekewel as mondeling bruken in kontakten mit de regionaole overheden
en verschillende instellings. De overheden maeken zels mar zo now en dan gebruuk van et Nedersaksisch. De rechterlike instaansies
bruken et Nedersaksisch niet, mar verdochten en getugen meugen et wel bruken. As de meensken mekaander onderling mar
verstaon, daor komt et in wezen op an, en as dat zo is wodt d’r soepel mit et bruken van et Nedersaksisch ommegaon.
Onderwies
Wat et basisonderwies angaot wodt d’r allienig in de gemienten Oost- en West-Stellingwarf struktureel andacht an et Stellingwarfs
besteded en zoks is opneumen in et schoelewarkplan. Et gaot hiere veurnaemelik om passieve beheersing van et schreven
Stellingwarfs. D’r wo’n een drietal tiedschriften veur kiender over de schoelen verspreided en deur middel van projekten wodt d’r an
taelbeschouwingsonderwies daon. In de aandere regio’s wodt of en toe, veurnaemelik op projektbasis, andacht an et Nedersaksisch
geven. Veur et vervolgonderwies gelt dat veur et hiele taelgebied. Meensken kun kursussen volgen an de verschillende instituten in de
regio’s. Universitair kan et Nedersaksisch bestudeerd wodden an de Rieksuniversiteit Grunningen. Zo now en dan wo’n d’r kursussen
anbeuden an onderwiezend passeniel.
Media
De verschillende regionaole en lekaole omroepen bruken et Nedersaksisch soms in heur algemiene pergramme’s mar riegelmaotig tot
hiel vaeke in pergramme’s die over de regionaole kultuur gaon. Zokke pergramme’s beslaon ien tot vuuf uren weeks. Et bruken van et
Nedersaksisch in kraanten en tiedschriften is in pattie regio’s wat et gewone ni’js angaot niet ongewoon, mar et is hiel gewoon in
proza, poëzie en beschouwelike teksten over regionaole kultuur. Et bruken van et Nedersaksisch hangt of van hoe vaeke as een
bepaolde kraante of tiedschrift verschient en of d’r kulturele pagina’s in die blaeden staon. Ofhaankelik van dat soort zaeken kommen
stokken in et Nedersaksisch ien tot twie keer weeks tot iens in de veertien daegen veur.
Diversen
D’r is een belangrieke schreven tredisie in et Nedersaksisch en d’r wo’n riegelmaotig boeken in et Nedersaksisch uutgeven. Per regio
kommen d’r jaorliks 8-12 ni’je titels in de streektael uut, veur et hiele gebied is dat ongeveer 50. Et verschienen van cd’s in de
streektael is opmarkelik. In Grunningen bi’jveurbeeld kommen jaorliks tien ni’je titels uut, wiels in Gelderlaand oplaogen van 3000
exemplaoren niet ongewoon binnen.
In et hiele Nedersaksische taelgebied is d’r een groot anbod van kabberet, revue en ammeteurteniel in de streektael. Riegelmaotig wo’n
d’r karkdiensten in de eigen tael hullen. D’r bin in de Nedersaksische regio een groot tal interessaante museums, biebeltheken en
kulturele centra.
Disse inleiding is schreven deur Henk Bloemhoff m.m.v. Pieter Jonker, Lex Schaars, Philo Bloemhoff en Siemon Reker.
Deze pagina is geschreven in het Stellingwerfs, de vertaler is Johan Veenstra.
