Limburgs



Naor t Limburgse taolgebied bin deur de jaoren heen vaak diepgaonde dialectoenderzeuken eweest. Dit het te maken mit de ingewikkelde samenstelling dervan. Niet alleen strekt t zich uut over drie landen, t markeert oek nog es een overgangsgebied tussen t zogenaamde Nederfrankisch (waoroender t Nederlans) en t Centraolfrankisch (waoroender een paor Duutse dialecten vallen). t Limburgs kenmaarkt zich dus deur een grote maote van ofstand tot t Nederlans, mar t het daor oek dujelijke overeenkomsten mee, veural mit de zujelijke dialecten. Oek bin der in t Limburgs uutdrukkingen en grammaticaole constructies beweerd ebleven die in t Nederlans al eeuwen niet meer veurkommen, zoas de naamvallen.

Limburgs officieel erkend as taol
Op 14 febrewaori 1997 is t Limburgs officieel deur de Nederlanse regering as 'vreemde' taol erkend, oender t Europese Handvest veur regionaole taolen of taolen van minderhejen. Veur meer infermasie over dit handvest, klik hier. Van de poletieke pertie "Pertie Nuuj Limburg" (PNL) is in de zoemer van 2000 een initiatiefveurstel ekommen um t gebruuk van de Limburgse taol veerder te stimuleren en um 'Algemeen Eschreven Limburgs' (AEL) te ontwikkelen en te bevorderen. Dit veurstel is behandeld in de Edeputeerde Staoten van Nederlans-Limburg. Nao t laoten vallen van t AEL, waorveur nog niet genog poletieke steun was, is t veurstel an-eneumen. Dit betekent o.a. dat der een streektaolfunctionaoris an-ewezen is en dat der een Raod veur t Limburgs De streektaolfunctionaorisen bin noen Ton van de Wijngaard uut Eygelshoven en Mieke Steegs uut Hegelsom.

t Limburgs is gien dialect, mar een taol
De Limburgse taol is een zelfstandige en volweerdige, an t Duuts en Nederlans verwante taol. t Het een are oorsprong as t Nederlans en bestriekt een vrie groot gebied. In Limburg praoten oengeveer een miljoen minsen Limburgs en t taolgebied strekt zich uut over drie landen: Belgi, Duutsland (gemeente Zeilkant) en Nederland. De Limburgse taol wordt deur veul minsen an-eduud as "de Limburgse dialecten". Dit is verkeerd, umdat een dialect of-eleid is van een zelfstandige en volweerdige taol, mar t Limburgs, is een oender t Europese Handvest veur regionaole taolen of taolen van minderhejen erkende taol. t Doel van dit handvest is t beschaarmen en t verstaarken van de niet-dominerende taolen in Europa. Belangriek veur de ofbakening van t begrip dialect, bin de criteria die t "European Bureau for Lesser Used Languages" (oenderdeel van de Europese Unie en verbunnen an de Raod van Europa, mit een eigen pesisie binnen de UNESCO) hierveur hanteert: "dialecten richten zich wat de woordeschat, de zinsbouw en de spelling angaot op de standerdtaol." Gien van disse drie criteria bin op de Limburgse taol van toepassing. Butendat het t Limburgs, zoas hierboven beschreven staot, een formele staotus as taol. Hieruut ku-j opmaken, dat t Limburgs gien dialect is, en al helemaol gien dialect van t Nederlans, zoas pertie landgenoten denken, mar een taol. Wat hier oenopzettelijk mit "Limburgse dialecten" an-eduud wordt, bin in waarkelijkheid varianten en tongvallen van de Limburgse taol (elke taol kent disse verschiensels):

  • Een variant is een deel van een bepaolde taol, dat zich deur een biezoender iets kenmaarkt, aarst as op groend van klanksyneniemen, van een aar deel van die taol oenderscheidt. Dit begrip het betrekking op de woordvorm (bepaold deur de medeklinkers). In t oosten van de Panninger linie wordt bieveurbeeld de s~ in bepaolde gevallen as een sj~ uut-espreuken (sjtraot, sjmiete), en in t zujen as een schaarpe s~ (straot, smiete).

  • Een tongval is een plaotselijke uutspraak van tzelfde woord binnen een zekere taol op groend van klanksyneniemen. Dit begrip het betrekking op de woordklank (bepaold deur de klinkers). t Limburgse woord veur groot kan bieveurbeeld kerakteristieke streek-ebunnen klanken hen: groet, groet, grwat, en zo wat meer.

Deze pagina is geschreven in het Veluws uit het dorp Putten (spelling: IJsselacademiespelling), de vertaler is Stefan Lubbersen.