Broabants



Historie
De Broabantse dialekten binnen gain minderhaidstoal, mor Nederlaandse dialekten, omdat t Broabants n grode biedroage leverd het aan t totstandkommen van t Standoardnederlaands. In de 14. en 15. ieuw binnen Bruzzel, Mecheln en Antwaarp tesoamen mit Gent en Brugge de maist ienvloudrieke steden in t Nederlaandse toalgebied mor as in de 16. ieuw t worden van de standoardtoal in n stroomversnellen kommt, wordt t zwoartepunt van de Nederlanden noar t noorden verlegd. Noa de val van Antwaarp (1585) ien de Tachtegjoarige Oorlog tuzzen Spanje en de Nederlanden vluchten der ob. 150.000 Vloamingen en Broabanders noar t noorden. Doardeur blif ook noa de 15. ieuw de ienvloud van dialekten as t Antwaarps op t wordeng van t Standoardnederlaands groot. Amsterdammer Joost van den Vondel was n kind van Antwaarpse vluchtelengen. Maark anders op dat t hier gait om t Broabants oet de steden van de provinzies Floams-Broabant en Antwaarp. t Westen van de provinzie Noord-Broabant roakte tegen t ìnde van de 16. ieuw binoa gehail ontvolkt deur de oorlog. Loater wuir t opnij bewoond deur mensen oet t zuden, wat nau de provinzie Antwaap is. De dialekten van t oosten van de provinzie Noord-Broabant hebben vrijwel nait biedroagen aan t Standoardnederlaands. Nait alle Broabantse dialekten mor slechts n poar Zuud-Broabantse stadsdialekten hebben dus n grote biedroage leverd aan t totstandkommen van t Standoardnederlaands.

Gebied
Tot de Broabantse dialekten worden de dialekten rekend dij sproken worden in t Nederlaandse provinzie Noord-Broabant en de Belgische provinzies Antwaarp en Floams-Broabant. Natuurlek worden hier nait precies de provinziegrènzen volgd. Zo kent Noord-Broabant drij dailgebiedken woar man nait-Broabantse dialekten sprekt, noamelk de Westhouk rondom Dinteloord, dij meer Hollaands is, Budel en omstreken, dat Dommellaands (Belgisch-Limburgs) is en t Laand van Cuijk, woar man Klevelaands sprekt en dat dus meer aansloet bie de dialekten van noordelk Nederlaands Limbörg en zuidoostelk Gelderlaand. Bovendien binnen der enkele overgangsgebieden woar men gain presieze grens trekken. Te noorden van oostelk Noord-Broabant ligt de Bommelderweerd. De dialekten doar lieken staark op de Broabantse dialekten ten zuden van de Moas. Floams-Broabant grènst ien t westen aan t Oost-Floams; ien de overgangszone, de Denderstreek, sprekt man ook min of meer Broabants. Ien t oosten grenst Floams-Broabant aan Belgisch Limbörg; in dij overgangszone, t Getelaand, sprekt man ook weer min of meer Broabants. Voor t gemak holdt man ien dizze drij stoere gevallen mor de provinziegrènzen aan, mor dialektologisch is dat nait hailmoal korrekt. Belaankrieke Broabantse dialektkenmaarken binnen de umlaut, verklainwoordvormen mit -ke en veurnoamwoorden ien de 2. persoon mit g- (ge, gij, gellie).

Aantel spreker t Aantel spreker is nait bekend. Te vergelieken: t ienwonertel van de eschreven gebieden bedroagt:
Noord-Broabant: 2.400.161
Antwaarp: 1.640.966
Floams-Broabant: 1.018.403

Stoatus
Broabantse dialekten worden nait as minderhaidstoal eerkend. Om dij reden is der ook gain sproake van standoardiseren van t Broabants, aandacht veur dizze dialekten in t onderwies of gebruuk van t Broabants in formele situoaties.
In 1999 is der n referentsiespellen ontwikkeld veur alle Broabantse dialekten, soamensteld deur vertegenwoordegers oet Noord-Broabant, Antwaarp en Floams-Broabant.

Kultuur
Ien enkele gebieden is der n degelke traditsie van kabaret en muziek ien t dialekt te konstateern; mit noame de Meierij van 's-Hertogenbosch, de steden Antwaarp, Mecheln en Leuven en t Pajottenlaand (Bruzzel en aangrenzend westen) kennen veul veurvechters van t dialektgebruuk. In andere streken, zo as t oosten van de provinzie Antwaarp, t laand van Heusden en Altena en noordwestelk Noord-Broabant, is dij traditie naauwleks aanwezeg.