Limburgs

Sermoon euver de wrd

Maastrichtse preek uit 1729 die het Frans spreken van die tijd aan de kaak stelt (de gebezigde spelling is de hedendaagse).


Inter omnes Linguas nulla Limburgensi praestantior.
(nger al de sjpraoke gif 't gein baeter es 't Limburgs).

Waat ich uch dan op Latiens gezag hb, dat hb ich 't ierste mien auw mojer op zich Limburgs zgke hure, dan zag ze 't ummer krt en good: "God bewaar uch, mien leef kinjer, went geer gei Limburgs knt". 'T is precies eswen de luuj mit 't huitsje begste te loupe, en zoebauw wen ze mer nger de minsje kmme, en oet de klute gewasse zien, dan inplaats dat ze op hun mojersjpraok ach gaeve zouwe, en nao den tied van den daag 'gojemrge, gojenaovend' zgke, kmme ze mit hun Hollensj 'asjeblief, dankjewel' aangepatroeljeerd. En bleef 't dan nog bie al die krm floeze, ie ze mit hun loak op de sjtool zitte gaon, dan gng 't nog aan! Aevel, daobie blif 't neet: de moel sjteit geinen ougeblik sjtil, ze geit hun wie ein ainjevot. Mer al waat ze babbele is Hollensj, al waat ze sjpraeke is Ingels of Frans, en doch rolt noe en dan ei dutsj waord tsjebeij wie eine paerdskeutel in ein gt.

Zoe eine goje sl mt waal meine dat 't Limburgs get sjlechs is, angers is 't neet te begriepe, en hae mt vergaete zien waat auw mojer zag (en dat waor, zoewaor God laef, ouch ein doorbraaf vrouw): "kinjer, kinjer", zag ze, "geerluuj zalt 't zeen, mer ich belaef den daag neet mie dat 't Limburgs gans aafkump". En aevel is den tied sjoon dao. Mer, wie kan 't angers zien: de luuj doon zich gein meujte aan veur 't Limburgs good te liere. En knne ze, dan is 't: doe hbs, hae haet, veer hbbe, ich hb gehad, ich hauw gehad, ich zal hbbe, ich wl dat ich heij. Dan miene ze esdat ze ganse kaele zien, en alle verbe knjugere knne. En vraog me dan, wie ht 'kieke' in den imperfek, dan zgke ze 'ich kieket' sjtat 'ich keek'. En zoe geit 't ouch mit de substantive, die ze doch zoe lich in den diksjonaer naosjlaon knne. Ze geluive, dat zoebauw ze op 't ierste blaad van den diksjonaer in de A gelaeze hbbe: aarsjbaatsj, almanak, appelteef, dan weite ze sjoon geng. En mt dat ins eine zgke, waat 'klkook' ht, dan sjteit hae te kiekeesof hm der duvel in zien vot kneep en geit vieste! En veur 't twiede zeen ze 't Limburgs neet veur eine kunstige sjpraok aan: ze weite neet dat eine Limburger de tng in ziene moel drieje kan wie Jaan Potaasj de mts op 't huid. Kme ze dks op de Moosmert, of aan de Brakke, zoedat ze ins ei paar appelteve sjpraeke huurde, dan zouwe ze waal zgke: "Wae heij dat van zie laeve gedach!"

De mansluuj in Limburg zien wie de ape: kump eine verloupen Hollenjer mit einen hood op de kop wie ei mertsjeep en knuip op de rok wie de baom van einen teijer en get odeklonj op ziene naasdook, daomit hbbe 't de Limburgse pletsjes ouch, en dan wr 't sjlech wen zie gei Hollensj sjpraeke kste. De vrouwluuj zien wie de kkkk: me zouw zgke: "God bewaar s, laote veer gaon Jaan Potaasj sjpele!" Mit ei waord gezag: wen ze Limburgs sjpraeke zouwe, zien ze bang dat me ze veur rapalje aanzeen zouw!
Ich hoap doch, mit waat ich uch huuj zgke zal, 't Hollensj zoe in zien eij te kittele, dat 't meine zal eine knkelebaom te sjlaon. Dan zal ich uch bewieze dat 't Limburgs de bste van al de sjpraoke is. En daomit geerluuj mich baeter versjtaon knt, deil ich mie sermoon in twie deiler.

Ierste deil

Ich zk, dat Limburgs de bste sjpraok is waeges hr sjoenheit, en dat is 't ierste deil. Ze is de bste waeges hr laevetigheit, en dat is 't twiede deil. En daoveur is 't neet allein nudig dat geer mich aanhuurt, mer ouch dat geer uch van noe aan op 't Limburgs lk. En daomit zalle veer sjloete. Ich zk dan: "Inter omnes Linguas nulla Limburgensi praestantior". "God bewaar uch, went geer gei Limburgs knt", zoe zag mien auw mojer. Die ein zaak neet aldaag doon, die meine, zie heije al de sjoenheit van 't Limburgs sjoon wen ze de Limburgsen diksjonaer ins ingezeeen hbbe, mer waat zien ze denaeve! Weite ze ouch, dat de sjoenheit van ein sjpraok 't ntste dink van de welt is, ei dink zoe nts, dat me aete, drinke, jao al daoveur sjtaon laote zouw? En huurt me ouch ei paar mooswiever zich de waorheit zgke, en dat dan de mansluuj tsje kmme, waat is dat neet ei plezeer wen me huurt wie hun dae babbeij gaet. En daobie de sjoenste wrd van de welt, par ekzempel: doe sjwaerenoetse lmpen hnd, doe horekind, doe sjinmaer, doe loeszak, doe raekel, doe kanalj, doe horejaeger ezw, ezw. Ich kan uch zgke, wie ich 't den ierste kier van mie laeve gehuurd hb, ich sjtng es heij ich in de bks gesjete! Ich dach, wie is 't mgelik dat ein vrouw die van Jaanhagel aafkump, en die bie 't rapalj groetgebrach is, zoe sjoen dinger zgke kan! 't rolde oet hr moel wie ein leij van 't pannedaak, zoedat ich 't nog neet in mie huid kriege kan wo ze 't vandan haolde. Waat ein sjoenheit, waat ein levigheit sjtik neet in de wrd. Waat tunks uch noe? Geer zeet doch Limburgers, waatbleef uch? Geer sjtaot en kiek wie Pitsjnts, hbder noe de moel vol tenj? Dat geluif ich!

Zk mich ins, waat veur sjproak zaet sjoender de kleine vinger mit ei waord 'kink' es 't Limburgs zaet? Kan me waal get sjoenders dinke of zgke , es op zie good Limburgs: ich sjlabrik op 't ies, en vool op mien vot?
Wie gek, wie gek zeet geet daoveur neet, dat geer eur bste jaore veurbie gaon laot, aone uch op 't Limburgs te lgke, en de levigheit daovan te liere! Mer ich weit wo 't vandan kump: wievl van uch zien ders, die zoe ein platte vot hbbe dat ze einen hauven daag drop zitte blieve knne veur 't Limburgs te sjtudere, of in de sjriefbeuk van de auw luuj opzeuke en zeen, of ze neet hie en dao ei wrdsje vunje, dat nog neet in de Limburgse diksjonaer sjteit, en geliek ins zeen waat baeter gezag is: 'ich sjievel op mien vot' of 'ich rol op mien vot'? Ze loupe inplaats nao de kaffehoezer en nao de wirtsjafte, wo eine kalen Hollenjer vinje dae ze naoape knne, en dat is hun groetste plezeer!

'T geit allewiel, God erberm zich, wie mit den erme blinjen Teun. Mien mojer haet 't mich mie es hnder maol vertld. "'T waor, God wt 't, ein erm sjpsel", zag ze, "de blinjen Teun. De ouge waore hm wie oetgesjwaore, en doch woar er eine sjterke kael". Noe kaom de blinjen Teun ins achter de Kakeberg (gf waal ach op waat ich noe vertlle zal: geine van uch haet hm gekant, den audste van uch ks de bks nog neet aanknuipe dw hae gesjtrve is), en dao woende ei aud wiefke, dat waal oet wesje gng, en die hauw in ein houtere koej eine raaf baove de deur hange dae klappe ks. 'T waor mich good. De blinjen Teun kump ouch bie die wesjvrouw baedele (dan gng hae hiejm, dat God en de gooj luuj hm get gaeve zouwe) dw reep de raaf: "Goedendag, zwager". De blinjen Teun ws neet dat dat eine raaf waor, dw antwaorde hae getruus op zich Hollensj: "Goedendag, zwager". Dw begs de vrouw, en de luuj die aan de deur sjtnge, te lache. Den ermen Teun geluifde dat de luuj gelach heije wiel hae Hollensj sjprook, mer de luuj lachde wiel hae zoe gek waor en meinde, dat 't sjoen sjteit wen men zie sjpraok verangert! Zoe geit 't huujdesdaags perfek: me meint dat 't sjoen sjteit wen me mit 'asjeblief, dankjewel' draangedriejd kump. Mer ocherm, wie waere ze oetgelach!

Ein vraem sjpraok is ouch waal sjoen en good, mer bie de Limburgers blif ze ummer heslig. Daoveur zag ouch de jnk oet Wiek: "Verdamp, waat bin ich vroe dat ich 't Limburgs gelierd hb, zns waer ich van mie laeve geine sjietekoelevaeger gewore". Mit ei waord, en daomit zal ich 't ierste deil van mie sermoon sjloete, 't babbelt zich good op Limburgs, 't lug zich good op Limburgs, 't vlook zich good op Limburgs.

Twiede deil

Wo-aan zien veer dat 't laevetig is? Doa-aan, dat 't good in de oere klink. En dat is waor, dat de jnges op de sjtraot weite dat 't rappelt esof eine in ein laere bks eine sjeet leut, en dat klink esof me op eine rmmelspot sjpeelt. Noe, zouw me zgke, wovan kump 't dan dat de meiste gei plezeer aan de laevetigheit van 't Limburgs vinje, dao 't doch zoe good klink! Daovan, wiel ze neet hure wille! De natuur haet hun waal ei paar gooj oere gegaeve, mer ze make zich ein mts of krolle, of ei dink wie eine poswage, dao-euver, veur de klank daovan aaf te hauwe. Daovan kump et, dat ze ouch neet weite of 't Limburgs baeter klink wen me 't graof of fien, flot of lanksaam, zeutjes of hel sjprik. Doch waat of ich ouch babbele kan, oet de klank van dees zs wrd allein: leve, goje, herte, zeute, skkere, ingel, knt ger de laevetigheit van de ganse sjpraok aafnumme. En euverlk ins bie uch zelver of geer dat in ein anger sjpraok zoe vaerdig kriege knne zouwt. En laot einen Hollenjer sjoon get dao-euver babbele, noets zal hae 't zoe sjoen zgke knne.
Ich verzeker uch, veur 't Limburgs good te eksplikere mt me versjtand, waat zg ich, versjtand?, zien zinne! in de kop hbbe. 'T gif minnigein dae meint, hae ks de laevetigheit van 't Limburgs, eswiel hae wt waat ein oer is, waat ein sjlabrik ht. Aevel, dat is neet geng. Zoelang wen hae krievelkroed aan zie look haet, en aldaag neet ein sjtnd of twie de Limburgse diksjonaer sjtudere wilt, zal hae noets liere. Eij jao! en aevel geit 't zoe: geer huurt van 't Limburgs vl sjpraeke, geer huurt vl goods devan zgke, en aevel begrpder neet dat 't ein mizzerabel sjoen sjpraok is. Sjtaot mich ins de waorheit: is 't neet sjanj veur God en de ganse welt, dat geer Latiens liert, dat geer einen Hollenjse meister aannump, der geer uch 't huis mit sifrere dl maak, dao geer doch wt, dat 't geng is eine Limburger te zien, en 't Limburgs goed te liere!

Laot noe ins eine kmme dae 't Limburgs krittizere wilt, en zaet, dat 't ein sjlechte sjpraok is, dat me ze neet ins sjrieve kan, dat 't get gereppels en gerempels van anger sjpraoke is: "Bruuj de moor dan, goje patroen", zouw ich hm zgke, "'t Limburgs is in de welt gewaes ier doe, sl, dien vot aopegedaon hbs, en dw hbbe 't de luuj sjoon gesjpraoke die mie versjtand in hunne kink hauwe es doe, lmpen hnd, in dien gans lief! En doe ms weite, dat mienen audnnk 't nog kan, ouch wen hae sjoon zoewied gereis haet, dat hae zien hand in de wouke gewesje haet!"

Aafsjloeting

Utsj, noe hb ich doch zoe gesjriewd en gekaek, dat ich gans oet mienen aom bin! En ouch hb ich gei wrdsje tevl gezag, is den tied doch sjoon m. Ich heij uch nog vl te zgke, mer dat versjpaar ich op ein anger maol. Veur huuj wille veer dan sjloete.

Geer hb oet mien auw mojer hren eige mnd, zoe te zgke, gehuurd, dat veur 't Limburgs alle anger sjpraoke gaon mtte. Oet de begin van mien sermoon hb geer zeen knne, wie heslig 't sjteit vraem vouk noa te ape. In 't ierste deil hb ich uch de sjoenheit van 't Limburgs op ei duumke aangetuind, en doot dat klein ekzempel van de blinjen Teun mt geer ktse wen me van ein anger sjpraok sjprik. In 't twiede deil hb ich uch getuind, dat 't Limburgs de laevetigste sjpraok van de ganse welt is, en uch dat beweze door ein ekzempel van mienen audnnk, dae noe zoevl gereis hauw, en aevel ummer 't Limburgs nog sjprook.
Hauwt dan die sjoen sjpraok in ier, liert 't Limburgs, mer liert 't good, angers is 't mit den tied verdrve en verkwanseld.

Ich hb gezag.





 
Google
 
Web Deze website