Sjriever van óngersjtaonde teks is Henk Bloemhoff mitwirking: Pieter Jonker, Lex Schaars, Philo Bloemhoff en Siemon Reker
t Geuf in Nederland versjillige varrejante van ‘t Lieg-Saksis.
Belangrieke versjille zeen te vènje o.m. in Drenthe en tösje deile van
oestelik Euveriessel, de Veluwe en de Achterhook. De Sjtellingwerfse
dialek is, behauve in de gemeindes Oest en West Sjtellingwerf in
Friesland, ouch te hure in Naord-West Euveriessel en de gemeinde
Westerveld in Zuud-West Drenthe. ‘t Lieg-Saksis van Nederland sjlut
lingwistis aan bie ‘t Lieg-Saksis/Lieg-Pruses op ‘t Naord Pruses, det
in de meiste deilsjtaote erkant is ónger deil III van ‘t Europees
Verdraag.
Woe kalt me 't?
’t Gebeed woe ‘t Lieg-Saksis in Nederland weurt gekald, besjteit oet
de provinse Groningen, Drenthe, Euveriessel, de gemeindes Oest en West
Sjtellingwerf in Zuud-Oest Freesland en de kreitse Achterhook en de Veluwe
in de provins Gelderland.
Versjpreijing
Drenthe haet 457.347 inwoeners, Groningen 557.951, Euveriessel 1.057.186,
de Lieg-Saksise deile van Gelderland biejein 873.414 en de gemeindes Oest-
en West Sjtellingwerf biejein 50.000. In totaal woene dao 2.995.898 luuj.
Ei óngerzeuk veur inkele jaor door de lokale radio in Groningen goof aan
det 65% van de inwoeners in die provins plat kalt. Es te 60% veur ‘t
ganse gebeed nums, duujt det 1.797.539 luuj die eine Lieg-Saksise dialek
kalle. Aevel, ‘t percentaasj lik dènkelik in de anger gebede neet zoe
hoeg wie in Groningen.
Status
De provinciaal euverheite van Drenthe, Groningen, Euveriessel en
gelderland, de gemeindebesjture van Oest en West Sjtellingwerf en ‘t
provinciaal besjtuur van Friesland erkènne det ‘t Lieg-Saksis besjirmp
en gestimuleerd moot waere.
‘t Lieg-Saksis is door de Hollese regering erkant volges ‘t Europees
Verdraag, deil II. De versjillige dialekte zeen veur Hollestalige raedelik
bis good versjtaonbaar, en de hauwing is in ‘t ginneraal tolerant.
Deswaege weurt ‘t Lieg-Saksis gemeinlik geaksepteerd.
Aopebare insjtèllinge en deeste
Oet gewènde kin me zich in ‘t Lieg-Saksis zoewaal sjriftelik es mónjelings
tót regionale euverheite en diverse insjtèllinge richte. Aevel, de
euverheite zelf bedene zich sjlechs aventoe van ‘t plat.
‘t gerich gebroek ‘t Lieg-Saksis neet, mer ‘t gebroek d’rvan is
veur verdechtige en getuge neet verbaoje. In de praktik is ‘t versjtaon
naemelik ‘t belangriekste kriterium.
Óngerrich
Aanbelang de lieger sjool weurt allein de de gemeindes Oest en West
Sjtellingwerf ach besjtaejd aan 't plat. ‘t Geit den veural óm ‘t
meistere van gesjreve Sjtellingwerf. In anger kreitse weurt insedenteel,
veurnamelik op projekbasis, obbach besjtaejt aan ‘t Lieg-Saksis. Dit lèste
guld veur ‘t ganse taalgebeed ouch veur ‘t vervolgóngerrich. Me kènt
kurzusse volge aan de versjillige institute in de kreitse.
Universitaer kèn ‘t Lieg-Saksis besjtudeerd waere aan de
Rieksuniversiteit Groningen. Insedenteel waere kurzusse aangeprizzenteerd
aan iddekatief personiel.
Media
De diverse regionale en lokale ómrope gebroeke ‘t Lieg-Saksis sómwieles
in hun algemein pregramme, meh regelmesig bis väöl in pregramme euver
regionale kultuur. In tied varrejere dees pergramme van ein bis vief oere
in de waek.
‘t Gebroek van Lieg-Saksis in gezètte en tiedsjrifte is in sómmige
kreitse veur nuujs neet óngewoen, meh ‘t is gans gewoen in proza,
poezie en tekste euver regionale kultuur. Dit varrejeert van twie maol in
de waek bis eins in de veerteen daag.
Van alles en nog get
‘t Geuf ein belangrieke gesjreve tradisie in ‘t Lieg-Saksis en ouch
ein wichtige bookpreduksie. In jedere kreits versjiene aljaors 8-12 nuuj
tittele in 't plat, veur ‘t ganse gebeed is det zoeget 50. De preduksie
van sjpegelplaetjes in 't plat is opmirkelik. In Groningen bv., kómme
aljaors teen nuuj tittele oet, terwiel tittele in Gelderland dèks 3000
haole.
In ‘t Lieg-Saksise taalgebeed geuf ‘t ei groet aangebod van kabberèt,
revue en ammetäörteniel in 't plat. Regelmesig waere kirkdeenste in de
eige sjpraok gehauwe. ‘t Geuf in ‘t Lieg-Saksise sjpraokgebeed ouch ei
groet deil intersante musea, bokerieje en kultureel centrómme.
