Dees wèbziej besjeftig zich mit de ‘anger’ orzjeneel
tale van Nederland. Wie jedere Limburger waal weit, geuf 't in Nederland
ouch anger taalvarrejante wie 't Holles. Naeve ’t Holles geuf ‘t in
Nederland naemelik nog drie tale die erkant waere.
Dees drie tale zeen erkant ónger ‘t Europees Verdraag
van Lokaal- en Minderheidstale. Dit innesjetief van de Raod van Europa is
begós óm de kleinder tale in Europa te besjirme en te sjtiepe. 't Moot
veurkómme waere, det de kleinder tale in Europa óngerloupe waere waeges
de huijige internasionalisering. Limburgs, Fries en Lieg-Saksis (de
zamelnaam veur Oest-Nederlandse dialekte) waere offesjeel 'streektaal'
geneump. Streektaal is ein get vraeme euverzetting van 't Ingelse
'regional language', den 'streektaal' sjteit volges de Van Dale diksjenaer
veur 'dialek'. Dit is noe zjus neet waat baovegeneumde drie tale zeen. 't
geuf naemelik twie terme woe ein streektaal (wiejer 'lokaaltaal' geneump)
aan moot voldoon:
't maog geine dialek van 't Holles zeen, en
de taal moot oersjprunkelik in Nederland gekald waere.
Dialekte wie 't Braobes en import-tale wie 't Turks kómme
dus neet in aanmirking. Vergit aevel neet det 't óngersjeit tösje dialek
en taal o zoe deizig is. 't Limburgs, Fries en Lieg-Saksis neump me gein
dialekte, umdet ze gei deil oetmake van de Nederlandse sjtandaardtaal.
Braobes beveurbild, deit det waal.
‘t Geuf twie nivo’s van erkenning. ‘t Fries haet
de hoegste, volges huidsjtök III. De inwoeners van Friesland maoge hun
offesjeel taal keze tösje Holles en Fries (350.000 luuj koze Fries).
Daonaeve is de euverheid verplich ‘t gebroeke van de taal aktief te
koerazjere. In praktik meint dit bieveurbeeld det naamborde van sjtaej en
dörper ouch in ‘t Fries aangegaeve maoge waere, en det emes veur ‘t
gerich óm eine dolmetsjer maog vraoge.
’t Limburgs en Lieg-Saksis höbbe allebeids de get liegere erkenning,
volges huidsjtök II (huidsjtök I is ein inleijing). De inwoeners maoge
hun offesjeel taal neet keze, mer 't gouvernement moot ‘t gebroek van de
taal waal koerazjere en sjtiepe. Hieveur haet de euverheid aevel nog gein
riggelasies opgezat. Dees twie tale zeen in 1997 en 1995 erkant.
Naeve dees drie tale kalt me in Nederland ouch nog ein
köd dialekte. De Sjtifting "Nederlandse Dialekten" (ouch op
‘t Belsj) óngersjeijt ómmetóm 25 huiddialekte. De dialekte in de
Randsjtaej waere den neet mitgetèld.
