Fries

...in het onderwijs

De tweetalige school
In de praktijk van het tweetalig onderwijs in Friesland geldt dat een school zich tweetalig noemt als het aan beide talen als vak en voertaal ruime aandacht besteedt. Het aantal van deze scholen bedraagt ongeveer tachtig. Op deze scholen is het Fries bij de start van het leesonderwijs de taal van de leesmethode.
In een nieuwe, experimentele opzet worden Fries en Nederlands met zogenaamde klankzuivere woorden -woorden die naar klank en schrijfwijze in beide talen gelijk zijn- op hetzelfde moment voor het eerst aangeboden.
Als het lezen in die taal klaar is, volgt de invoering van het Nederlands. Vanaf dat moment komen beide talen mondeling en schriftelijk aan de orde. Echter, nog lang niet op een evenredige manier: het Nederlands speelt in de praktijk duidelijk de eerste viool.

Fries als vak
Een vrij groot aantal basisscholen in Friesland volstaat nog met het geven van het Fries als vak. Afhankelijk van de beginsituatie -hier vooral de aanwezigheid van het aantal Nederlandstalige leerlingen- leert men de leerlingen Fries verstaan, lezen en spreken. Het schrijven blijft in deze scholen buiten beschouwing. Onderzoek heeft uitgewezen dat in scholen uit deze categorie gemiddeld 30 tot 45 minuten per klas per week aan het Fries wordt besteed.
Bij de invoering van de verplichting tot het geven van het Fries als vak (1980) kreeg het provinciaal bestuur de bevoegdheid om bepaalde scholen ontheffing te verlenen. De redenen voor ontheffing kunnen zijn: het ontbreken van de bevoegde leerkrachten en het niet of nauwelijks functioneren van het Fries in een bepaald gebied. Momenteel hebben meer dan zeventig basisscholen een ontheffing. 
De leermiddelen zijn natuurlijk van groot belang voor de realisatie van tweetalig onderwijs. Tegenwoordig is er voor de basisscholen een grote verscheidenheid aan leer- en hulpmiddelen voor Friestalig onderwijs. Deze worden vervaardigd door medewerkers van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderwijsbegeleiding in Friesland, die tevens zorgt voor de begeleiding van leerkrachten.

Speciaal onderwijs
Voor het speciaal onderwijs werd op 23 april 1979 een rijkscommissie Fries ingesteld. Het rapport van de commissie verscheen in 1981. Kernpunten van het rapport waren de voorstellen om in de scholen voor het speciaal onderwijs aandacht aan het Fries te schenken, en het Fries als voertaal verplicht te stellen. De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen is nog steeds bezig een regeling te ontwerpen, waardoor de scholen verplicht worden aandacht te besteden aan het Fries. Het voorstel met betrekking tot de verplichte voertaal Fries werd niet overgenomen door de staatssecretaris.

Voortgezet onderwijs
Scholen in het voortgezet onderwijs mogen het Fries als vak geven. In een aantal scholen is het zelfs een examenvak. Door het ontbreken van een goed wettelijk kader en de daarbij behorende financiële mogelijkheden is de positie van het Fries echter allesbehalve goed te noemen. Slechts vijf procent van de leerlingen in het voortgezet onderwijs volgt het Fries als vak.
Op 20 september 1977 hebben de Provinciale Staten van Friesland met algemene stemmen gewezen op de noodzaak, dat na de verplichting van het Fries in het basisonderwijs ook de verplichting in het voortgezet onderwijs moet volgen. En ingestelde rijkscommissie Fries voor het voortgezet onderwijs stelde in 1982 in haar eindrapport voor om in de onderbouw van het voortgezet onderwijs in Friesland het Fries als verplicht vak in te voeren en de daarvoor benodigde gelden ter beschikking te stellen. De reactie van de staatssecretaris van OC&W wordt door de provincie Friesland ervaren als 'schriel beleid'.
Er werd geen geld beschikbaar gesteld voor leraarslessen. Scholen voor voortgezet onderwijs die het Fries willen invoeren, moeten binnen de bestaande middelen en mogelijkheden oplossingen vinden. En de verplichting om het vak Fries te volgen geldt pas als er twintig leerlingen per jaar zijn, die het vak willen volgen.

Lager en middelbaar beroepsonderwijs
In deze scholen wordt in heel bescheiden mate het Fries als vak gegeven. In vrij veel scholen functioneert het Fries wel als voertaal. Een leerlingtimmerman moet naast het Nederlandse woord 'zaling' ook het Friese synoniem 'krimpe' kennen.

Hoger (beroeps)onderwijs
In de scholen voor hoger beroepsonderwijs komt het Fries, met uitzondering van de PABO's, niet aan de orde. In de PABO's moet Fries worden gegeven. Als die lessen met succes zijn gevolgd, krijgt de student een aantekening, waardoor hij/zij bevoegd is het vak Fries te kunnen geven in de basisscholen. In een rapport heeft een commissie van deskundigen erop gewezen dat met name in de PABO's het Fries als vak onvoldoende is. De opleidingsscholen zouden het Fries bij taal- en letterkunde, pedagogiek, psychologie endidactiek een integrale plaats moeten toekennen.
Intussen zijn er ontwikkelingen, die voor de positie van het Fries in die instituten een bedreiging gaan vormen. Het landelijk beleid is erop gericht grote opleidingsinstituten te gaan vormen, waarin meerdere vormen van beroepsonderwijs worden samengevoegd. Die concentratie is nadelig voor het Fries.

Universiteit
Aan de Rijksuniversiteit Groningen wordt Fries aangeboden als studie.

(bron: Provincie Friesland)




 
Google
 
Web Deze website