Fries






Gebied
Met 'Fries' wordt door de meeste mensen het Westlauwer Fries bedoeld. Westlauwer Fries (Westlauwersk Frysk, het Fries ten westen van de Lauwer) wordt gesproken in de Nederlandse provincie Friesland en in de meest westelijke delen van Groningen. Buiten Nederland worden deze dialecten 'Westfries' genoemd, maar binnen Nederland refereert deze naam aan de dialecten van Noord-Holland, die van oorsprong Hollands zijn (weliswaar met enkele Friese invloeden).

Aantal sprekers
Friesland heeft meer dan 600.000 inwoners, waarvan er 450.000 Fries kunnen spreken. Voor ongeveer 350.000 is het de moedertaal. Het aantal sprekers in aanpalende gebieden in Groningen ligt waarschijnlijk rond de 3.000. Een sociolinguïstisch onderzoek uit 1994 gaf aan dat 94% van de hele Friese bevolking het Fries kan begrijpen, 74% kan het spreken, 65% kan het lezen en 17% kan het schrijven. De sprekers van het Fries vromen een (grote) meerderheid op het platteland, en een (hele kleine) minderheid in de steden, op de Waddeneilanden en de Stellingwerven (waar van oorsprong een Nedersaksisch dialect wordt gesproken).

Status
Friesland is al sinds een aantal decennia door de Nederlandse overheid als tweetalige provincie erkend. In 1996 werd het Europees Verdrag voor Regionale en Minderheidstalen in Nederland geratificeerd, waaronder het Fries volgens hoofdstuk III (48 opties voor taalbescherming) erkend werd. In 2001 werd een Convenant Friese Taal en Cultuur tussen de Nederlandse overheid en de provincie Friesland gesloten. Dit document is de implementatie van bovengenoemd Europees Verdrag. In 1995 werd het officieel toegestaan om Fries te spreken in lokale en provinciale samenkomsten. Sinds 1997 is het ook officieel toegestaan om Fries te gebruiken voor het gerecht, alhoewel het spreken ervan natuurlijk al oogluikend werd toegelaten. Door een aantal wetswijzigingen in de laatste jaren zijn officiële stukken in het Fries vrijwel altijd rechtsgeldig. In 1980 werd Fries een vak op de basisschool, in 1993 ook in de eerste vijf jaar van het voorgezet onderwijs. Al in de jaren zeventig was het mogelijk om Fries als examenvak te kiezen. De provinciale overheid en diverse gemeentes zijn sinds kort begonnen met actief taalbeleid. In de afgelopen tien jaar zijn er nu vier plattelandsgemeentes waarin de officiële plaatsnaam de Friese is. Bijna alle gemeenten op het vasteland hebben tweetalige plaatsnaamborden.

Publieke diensten
In het algemeen kan Fries worden gesproken met publieke instellingen. De provincie en deelstaten hebben dit onderwerp tot beleid gemaakt. Documenten van de overheid zijn echter vaak enkel in het Nederlands opgesteld; Friese of tweetalige documenten zijn zeer zeldzaam. In de rechtszaal is het alle partijen, inclusief de gedaagde en de getuigen, toegestaan Fries te spreken. Als het nodig is, kan er een tolk worden ingeschakeld. De kantongerechten accepteren Friese teksten, maar dit kan problemen opleveren bij eventueel hoger beroep. 
Friese documenten zijn niet wettelijk bindend. Verder zijn (plaatsnaam)borden in het Nederlands, Fries of tweetalig, afhankelijk van de keus van de betreffende gemeente.

Media
Jaarlijks wordt 37 uur Friese televisie op de nationale TV uitgezonden: elke zondag een half uurtje (op Ned. 1) en 20 minuten per week voor schoolradio en schooltelevisie (iedere woensdag). De regionale zender "Omrop Fryslân" (Omroep Friesland) zendt iedere dag anderhalf uur TV uit (dit wordt dan de hele avond herhaald, en ook éénmaal de volgende ochtend). Omrop Fryslân zendt ook nog eens 80 uur Friese radio per week uit. Er zijn geen kranten, weekbladen of maandbladen die helemaal in het Fries verschijnen. In beide provinciale kranten verschijnen slechts sporadisch artikelen in het Fries, die allemaal gaan over culturele zaken in de provincie. Wel worden Friese citaten in alle artikelen (mits aanwezig) in het Fries weergegeven.
Er is een redelijk grote literaire productie. Er is één professioneel Fries theater, dat redelijk veel bezoekers trekt. In de meeste plaatsen komen amateur dramagroepen voor.

Meer informatie
Klik hier voor een "spreekbeurtpakket" over het Fries, handig voor spreekbeurten, verslagen, schoolopdrachten etc.




 
Google
 
Web Deze website