Veelgestelde vragen

  1. Hoe zijn dialecten ontstaan?


  2. Hoeveel dialect wordt er tegenwoordig nog gesproken?


  3. Is het spreken van een dialect schadelijk voor kennis en vaardigheid van het Standaardnederlands?


  4. Welke dialecten in Nederland lijken het minst op Standaard Nederlands?


  5. Wat is het verschil tussen een dialect en een erkende streektaal?


  6. Waarom worden de dialecten van noordoost Nederland (Gronings, Drents, Twents, Overijssels en Achterhoeks) samen 'Nedersaksisch' genoemd?


  7. Hoe komt het dat de naam 'Friesland' ook voor het noordelijk deel van Noord-Holland en voor delen van de Noordzeekust van Duitsland wordt gebruikt?


  8. In Belgi liggen ook provincies met de namen 'Limburg' en 'Brabant', hoe zit dat?


  9. Wat wordt er precies bedoeld met de naam 'Vlaams'?


  10. Hoe kan ik het gratis Limburgse Woordenboek downloaden en installeren?






Hoe zijn dialecten ontstaan?
Van oudsher wordt in elke streek van Nederland een eigen Germaanse taalvariant gesproken. De varianten van naburige dorpen leken erg veel op elkaar, en hoe groter de afstand, des te groter het verschil tussen de verschillende taalvarianten. Deze taalverschillen zijn gegroeid uit het Oudgermaans. De huidige dialecten zijn dus eigenlijk een soort 'achterneefjes' van n grote Germaanse taal, en zijn dus ook allemaal verwant aan elkaar. Deze verwantschap geldt niet alleen voor de dialecten in Nederland en Vlaanderen, maar ook voor de dialecten in Duitsland en Groot-Brittanni.
Op een gegeven moment ontstond er een behoefte aan een betere communicatie tussen de volkeren waarvan de talen veel op elkaar leken. Staatskundige grenzen hebben hierbij een grote rol gespeeld. Rond 1600 is er vanuit Holland, Brabant en Vlaanderen (waar toentertijd het economische zwaartepunt van de Nederlanden lag) een begin gemaakt met een algemene schrijftaal, die zoveel mogelijk een compromis was tussen de dialecten van Holland, Brabant en Vlaanderen. Een belangrijke stap in dit proces was het gereedkomen van een Nederlandse bijbelvertaling, de Statenbijbel. Sindsdien heeft het Standaard Nederlands (ook wel ABN genoemd) als lingua franca gediend voor geschreven teksten in heel Nederland. Kort gezegd: dialecten zijn er altijd al geweest, het is juist de standaardtaal die op een gegeven moment is 'ontstaan'.



Hoeveel dialect wordt er tegenwoordig nog gesproken?
Het is moeilijk in te schatten hoeveel dialect er tegenwoordig nog in Nederland wordt gesproken, aangezien er nooit algemeen onderzoek naar wordt gedaan. Een goede schatting is, dat in bepaalde delen van Nederland (Friesland, Limburg en delen van Zeeland) nog ongeveer door 70% van de inwoners een dialect wordt gesproken, in sommige provincies ligt dat rond de 50-60% (Groningen, Drenthe, Overijssel), in andere delen wordt nog af en toe dialect gesproken (Gelderland, Noord-Brabant, de kop van Noord-Holland), en in Zuid-Holland, Utrecht en de rest van Noord-Holland wordt nauwelijks meer dialect gesproken. Kortom, hoe dichter bij de randstad, hoe minder sterk de positie van het dialect. Dit heeft natuurlijk ook te maken met het feit dat de dialecten in de randstad nauwelijks van het Standaard Nederlands verschillen.
Klik hier voor een overzichtskaartje



Is het spreken van een dialect schadelijk voor kennis en vaardigheid van het Standaard Nederlands?
Nee, het spreken van een dialect naast het Nederlands is niet schadelijk voor het spreken van Standaard Nederlands. Verschillende onderzoeken onder basisschoolkinderen laat zien dat kinderen die naast het Nederlands nog een dialect spreken, gemiddeld beschikken over de beste taalvaardigheid. Wellicht heeft dit te maken met het feit dat een tweetalig persoon (want zo kan een dialectspreker ook wel aangeduid worden) een goed taalgevoel ontwikkelt, omdat hij/zij twee taalsystemen naast elkaar heeft aangeleerd.



Welke dialecten in Nederland lijken het minst op Standaard Nederlands?
Het is moeilijk aan te geven welke dialecten de minste taalkundige overeenkomsten met het Standaard Nederlands hebben, maar de broers Hoppenbrouwer hebben hiernaar als eerste een integraal onderzoek gedaan. Van ongeveer 150 dorps- en stadsdialecten is het voorkomen van een aantal specifieke kenmerken van die dialecten geteld, waarmee een rangorde kan worden gemaakt aan de hand van het Standaard Nederlands. Hieruit blijkt dat de dialecten van Zuid-Limburg het meest afwijken van het Standaard Nederlands, gevolgd door Groningse dialecten, enkele West-Vlaamse dorpen en Friese dialecten. De uitkomst van dit onderzoek kunt u zien op de pagina 'taalkaarten'.
Klik hier voor een kaart met de onderzoeksresultaten



Wat is het verschil tussen een dialect en een erkende streektaal?
Eigenlijk heel weinig: bepaalde dialectengroep worden erkend als aparte streektaal, andere niet. Momenteel zijn de erkende talen in Nederland (naast natuurlijk het Standaard Nederlands): Fries, Limburgs en Nedersaksisch. Deze dialectgroepen hebben niet bijgedragen aan de totstandkomen van het Standaard Nederlands, en worden dus als aparte talen beschouwd. Dialectgroepen die wl hebben bijgedragen aan het Standaard Nederlands zijn Hollands, Brabants en Vlaams. Dit verschil is voor een dialectspreker echter niet echt merkbaar. Immers, bepaalde dorpsdialecten uit bijvoorbeeld Brabant hebben gn aandeel gehad in het Standaard Nederlands, maar worden wl als dialect daarvan gezien, simpelweg omdat toevallig de stadsdialecten van Den Bosch en Antwerpen van grote invloed zijn geweest. Een aanvraag van de provincie Zeeland, om ook het Zeeuws als streektaal te erkennen, is overigens afgewezen.



Waarom worden de dialecten van noordoost Nederland (Gronings, Drents, Twents, Stellingwerfs, Overijssels en Achterhoeks) samen 'Nedersaksisch' genoemd?
De dialecten van de provincies Groningen, Drenthe, Overijssel en de Achterhoek hebben onderling veel overeenkomsten, en hebben ook een gezamenlijke afkomst. Deze dialecten zijn namelijk sterker verwant aan de dialecten van Noord-Duitsland. Deze dialectgroep komt voort uit het Oudsaksisch, vandaar de naam. Deze naam leeft ook voort in de naam van de grootste deelstaat van Noord-Duitsland: Niedersachsen.



Hoe komt het dat de naam 'Friesland' ook voor het noordelijk deel van Noord-Holland en voor delen van de Noordzeekust van Duitsland wordt gebruikt?
De Nederlandse provincie Friesland is niet de enige regio met deze naam. Bekend is bijvoorbeeld de term West-Friesland voor de kop van Noord-Holland. Maar ook buiten Nederland zijn er voorbeelden: Ostfriesland en Nordfriesland in Duitsland. Deze gebieden liggen langs de Noordzeekust, en daar zit de overeenkomst ook in. Vroeger hadden de kustdialecten een duidelijke overeenkomst met elkaar. Bepaalde talige kenmerken komen juist in die kustgebieden voor. In enkele van deze gebieden zijn die kenmerken verdwenen (bijvoorbeeld Ostfriesland, maar ook in de kuststrook van Holland, Zeeland en Vlaanderen kwamen deze kenmerken veelvuldig voor). Echter, in de provincie Friesland en de Noord-Duitse regio Nordfriesland leven deze kenmerken nog steeds voort. De naam Friesland komt overigens uit de oudheid: de Romeinen gaven de naam 'Frisia' aan de kustgebieden langs de Noordzee. Waar deze naam vandaan komt is niet zeker. De naam is echter blijven voortleven voor enkelen van de gebieden langs de Noordzeekust: West-Friesland, Friesland, Ostfriesland en Nordfriesland.



In Belgi liggen ook provincies met de namen 'Limburg' en 'Brabant', hoe zit dat?
Vr de scheiding tussen Nederland en Belgi was er sprake van n grote regio Brabant en van n grote provincie Limburg. De dialecten die in deze grensprovincies worden gesproken maken dan ook deel uit van dezelfde dialectgroep: dialecten uit Belgisch Limburg zijn 'even Limburgs' als dialecten uit Nederlands Limburg. De rijksgrens heeft hier nauwelijks als dialectgrens gewerkt, omdat het Limburgse taalgebied zich al veel eerder gevormd had.
Zo zijn ook de dialecten van de Belgische provincies Antwerpen en Vlaams-Brabant aan te duiden als 'Brabants'.



Wat wordt er precies bedoeld met de naam 'Vlaams'?
De naam Vlaams zorgt in Nederland nogal eens voor verwarring, omdat het eigenlijk twee verschillende betekenissen kan hebben. Het Vlaams in enge zin is een verzamelnaam voor de dialecten van de Belgische provincies West-Vlaanderen en Oost-Vlaanderen. Deze provincies vallen overigens samen met het oude graafschap Vlaanderen (o.a. de steden Brugge en Gent liggen in deze provincies). De twee bovengenoemde provincies Vlaanderen hadden een grote invloed op de beweging om het Nederlands als tweede taal in Belgi te erkennen; om de afstand met Nederland aan te geven werd meer en meer de naam Vlaams als algemene term voor Belgisch Nederlands gebruikt. Het Vlaams in ruime zin is dus een verzamelnaam voor het Nederlands gesproken in Belgi.



Hoe kan ik het gratis Limburgse Woordenboek downloaden en installeren?

  1. Klik hier om het bestand te downloaden;

  2. Kies op de optie "Openen";

  3. Er opent nu een venstertje (Duitstalig) om het pakket uit te pakken. Standaard wordt daarvoor de map C:\AGL_AGL_\ gebruikt. Deze voorgeprogrammeerde instellingen zijn correct, dus klik gewoon op "Entpacken";

  4. Na het uitpakken opent het woordenboek automatisch, en kunt u Nederlandse of Limburgse woorden intypen en zoeken. Het kan zijn dat het programma niet direct opent, in dat geval kunt u het programma (Simfuz_AGL) openen in de map "AGL_AGL_" op uw C-schijf. (zie de schermafdruk). Hier kunt u het woordenboek later dus ook altijd terugvinden. Het is aan te raden om van Simfuz_AGL een snelkoppeling op uw bureaublad te maken.





 
Google
 
Web Deze website