Zeeuws

Je moe nie poetsn mao Zeuws luln
door Rinus Willemsen

Praten met Kees Fraanje uit Vogelwaarde, is praten over het supplement op het Zeeuws Woordenboek. Dit woordenboek verscheen in 1964 en inmiddels zijn er liefst zo`n tienduizend exemplaren van verkocht. Dat komt niet alleen vanwege de woorden en uitdrukkingen die erin staan, maar ook vanwege de prachtige illustraties van de overleden tekenaar Jacques Prince en de uitgebreide informatie over Zeeuwse folklore.

In heel de provincie en op Goeree-Overflakkee zijn er werkgroepen bezig met nieuwe woorden te zoeken die straks in het supplement opgenomen zullen worden. Niet alleen woorden, maar ook uitdrukkingen en spreekwoorden. Fraanje ontvangt van deze werkgroepen de nieuwe woorden en verwerkt die in de tekst van het supplement. 
Hoe groot de omvang zal zijn van het nieuwe deel? ,,Ik dienkn dat er in `t supplemnt ongeveer 4000 nieuwe dialectwoorden zuln staon``, vertelt Fraanje. ,,De rest van de woordn komn oek a in `t Zuws Woordenboek voo, maor `n in `t supplemnt een andere of onvullende betkenis gekreegn. Oek is t `r in vee gevallen spraoke van uutbreidieng van vindplaotsn. Vder zuln d `r oek nog a wa nieuwe woordn in vookomn uut `t Land van Kezand. Die komn allemao uut een vergeetn kaortebak die nog rges rondsliengerde en die nie in `t Zuwse woordenboek was opgenoomn.`` 
Er wordt al lang gewerkt aan het supplement. Vr Fraanje werkten nog twee mensen enkele jaren aan het boekwerk. 
Fraanje zelf is nu ongeveer twee jaar bezig. Niet dat hij er hele dagen mee bezig is, maar toch. De redactie voeren over een woordenboek is zeer tijdrovend en zeer intensief werk. 
Gelukkig weet Fraanje een heleboel van de Zeeuwse dialecten af. Zijn vader groeide op in Lewedorp op Zuid-Beveland en zijn moeder in Axel. Daar is hij ook geboren, net als zijn vrouw. Alle twee netjes opgevoed in het dialect van het Land van Axel. Na hun huwelijk vertrokken ze naar Holland en daar werden de kinderen geboren, die natuurlijk op z`n `Ollands binn`n opgevoed`. Misschien was het daardoor, dat hij wat goed te maken had met het Zeeuws en dat hij zich spontaan aanbood destijds om het supplement te redigeren. Hij heeft er in elk geval geen spijt van. Regelmatig trekt hij de regio`s in om de besprekingen bij te wonen: ,,`k `+n we vred vee leute g`ad an de bieenkomstn van de correctiegroepn. Van Zierikze, via Kruniengn en `s-Erenoek tot Biervliet toe, `n `k overal Zeuwn angetroff`n, in de leeftied van 30 tot 80 jaor, die vol overgaove udder biedraoge leevern an de toetsieng van de nieuwe dialectwoordn.`` 
Hoe de definitieve versie er zal uitzien is nog niet duidelijk, maar wel staat vast, dat de uitvoering in het verlengde van het bekende woordenboek zal liggen. Dus met veel informatie over allerlei Zeeuwse onderwerpen, met achtergrondinformatie en aandacht voor het folkloristische uit de provincie. Dat is zeker nodig, want na 1964 is er een heleboel veranderd. De weerslag daarvan moet ook in het supplement terug te vinden zijn. Over de illustraties zijn in de bespreking die vorige maand in Middelburg plaatsvond tussen de Stichting De Zeuwse Taele, het bestuur van de Zeeuwse Dialectvereniging en de medewerkers in de provincie, nog geen duidelijk afspraken gemaakt, maar wel werd er gedacht diverse tekenaars te benaderen. Ook is in die vergadering afgesproken, dat deze zomer al het dialectmateriaal binnen moet zijn en dat de presentatie van het manuscript op de Dialectdag in oktober plaats zal vinden. 

CD-rom 
De mogelijkheden voor een ingang op het supplement via Nederlandse trefwoorden zal nog onderzocht worden. Het Zeeuws Woordenboek kent zo`n ingang niet, waardoor het voor niet dialectsprekers bijna onmogelijk is een woord op te zoeken. Gelukkig heeft het Zeeuws Woordenboek, dat in 1999 op CD-rom verscheen, later wel een Nederlandse ingang gekregen en het lijkt dan ook voor de hand te liggen dat het supplement ook via een Nederlandstalig register bereikbaar wordt. 
Net als op de genoemde CD-rom, zal het supplement ook een schat van informatie over de diverse Zeeuwse dialecten geven. In talrijke voorbeeldzinnen moet het typische van de dialecten naar voren komen. In de correctiegroepen is men daar zeer op gespitst. 
Een aantal vooral Walcherse en Bevelandse dorpen is in het oorspronkelijke Zeeuws Woordenboek wat oververtegenwoordigd. Dat komt omdat de samenstelster, dr. Ghijsen, in Domburg woonde. Het is dan ook niet verwonderlijk dat uit die gebieden de minste aanvullingen komen. Uit Schouwen-Duiveland, Goeree-Overflakkee en Zeeuws-Vlaanderen komen er een heleboel nieuwe woorden die vroeger gewoon niet zijn doorgegeven. 
Het was ook niet verwonderlijk dat in 1965, een jaar na het verschijnen van het Zeeuws Woordenboek in westelijk Zeeuws-Vlaanderen een werkgroep bijeenkwam, die begon met het verzamelen van ontbrekende woorden. Deze zijn kort daarop gepubliceerd en worden dus nu ook opgenomen in het supplement. 

Verdeld 
We kunnen er bijna niet omheen. De erkenning van het Zeeuws. Fraanje heeft er gemengde gevoelens bij: ,,Ik bin daor `n bitje verdld over. Want eigenlik bestaot `r nie ziets as d Zeuwse taol. Ons Zeuws dialect is een verzaomelieng van een `len `op sub-dialectjes. Erkennieng daovan onder de verzaomelnaam Zeuws vin `k best goed. En a ta oek nog een sleutel levert voo `t openn van wa subsidie-deurn, dan is da toch maor even moi meegenoomn. D leste is volgens mien oek de driefveere van `t provinciebestuur. Wan zeg noe zelf: `oe mer a t`r an ons dialect meebetaoln, `oe beter a `t is.`` 
Als niemand anders kan Kees Fraanje beamen dat het dialect onder sterke druk staat. Niet alleen bij Zeeuwse gezinnen die buiten Zeeland hun kinderen opvoeden, maar ook in Zeeland zelf. Fraanje: ,,Om `t zelf echt in stand te kunn `ouwn, zunn me `t gewoon moetn gebruukn in `t maotschappelijk verker; ielke Zeuw weet toch ommerst wanner a `t gepast is om w of gen Zeuws te praotn?`` 
En Fraanje verduidelijkt deze mening met een vergelijking met Rotterdam, een stad waar hij een groot deel van zijn leven heeft doorgebracht. Daar zouden ze zeggen: Je moe nie lulle maar poetse. Rotterdam is er groot mee geworre. Deze spreuk kan natuurlijk ook voor het Zeeuws gebruikt worden, maar dan wel aangepast: Je moe nie poetsn, mao Zeuws luln.





 
Google
 
Web Deze website