Zeeuws

Artikel uit De Provinciaal Zeeuwse Courant van 12-04-2002 

Job van Kloas van Job schrijft in het Oudurps
door Engel Reinhoudt

Wat was en is er toch een grote omzichtigheid bij veel Zeeuwen als het om de erkenning van het Zeeuws gaat. Steeds duikt het argument op dat ht Zeeuws niet bestaat, dus dat je het ook eigenlijk niet erkennen kan. Zeeuws kent geen standaard, maar daarom kunnen we nog wel rustig spreken van ht Zeeuws. 

Een variant van het Zeeuws of zo u wilt een van de dialecten is het Oudurps. De taalgrens is nou eenmaal ruimer dan de provinciegrens. Wie het hoort kan het goed volgen, maar zal toch gauw sterk afwijkende klanken en woorden opmerken in vergelijking met wat een Bevelander of een Walchenaar gewoon is. In deze rubriek is er nog maar weinig aandacht besteed aan de dialecten van Goeree en Overflakkee. Jarenlang was mevrouw Soldaat-Poortvliet het boegbeeld van het Flakkees en Bouwen Breeman zorgde vorig jaar voor een cd met prachtige liedjes, maar van Goeree was er weinig of niks. Toch is daar misschien nu ook sprake van een opleving. De Ouddorper Pau Heerschap is inmiddels een druk bezette verteller en is ook buiten Goeree bekend met zijn verhalen in het Oudurps. En een tweede verteller, op papier althans, is bezig zijn naam te vestigen. 
Mevrouw Van Klooster wees me op het jongste boek in het Ouddorps dialect Wr is dun tied bleeve? De ondertitel luidt `un stikje op zun Oudurps deur Job Padmos`. En dat is dan Job van Kloas van Job Padmos. Uit het boek zal blijken dat deze vorm van naamsaanduiding veelvuldig voorkomt of liever gezegd voorkwam, want ook aan Ouddorp zijn de invloeden van de moderne tijd niet voorbij gegaan. 
Het boekje staat vol voorbeelden. De schrijver neemt je mee naar plekjes, gebeurtenissen en mensen die tot het verleden behoren: de jaren veertig en vijftig. Door de smakelijke manier van vertellen is het beslist niet een boek dat alleen Oudurpers hoeft aan te spreken. Het overstijgt door de verteltrant en het min of meer `universele` karakter van de onderwerpen het plaatselijke niveau royaal. Als niet Oudurper heb ik er dan ook zeer van genoten en het meeste herkend, al hebben de mensen hier andere namen. Typisch Oudurpse elementen doen aan typisch dingen uit het eigen verleden herinneren. 
Het meest intrigerende is wel de taal. Zeeuws, maar toch zo verrassend anders. Bij het lezen hoor je de typische klankkleur van Goeree. Voorwaarde is dat je die min of meer kent. Anders wordt lezen wel heel moeilijk, vooral door de gekozen spelling. Dat is wennen. Opgeschreven zoals je het zegt. Dat verandert het woordbeeld soms zo drastisch dat het even puzzelen wordt. Een paar voorbeelden: vroegeaerpels in zoeo (vroege aardappelen en zo), veareversknecht (schildersknecht), een driftug vein`jie (een driftig ventje), vurrempies voor op strange (vormpjes voor op het strand). Zo komt het ook dat er sprake is van Oudurps (met n d) en Ouddorp dat twee d`s heeft. 
Eigenaardig in het Goerees is ook de dubbele verleden tijdsvorm: opoe verjaerende () en de meest van uuze femielie weunende an de overkant. Ook in Walcheren kent men deze vorm. En dan natuurlijk de prachtige persoonlijke voornaamwoorden: ik, joe, hie, wiele, joele, hurlie. 
Padmos heeft zijn herinneringen gegroepeerd rond hele concrete belevenissen en verschijnselen. Zo zijn daar hoofdstukken over de fiets, wienkels op durp, naer schle, de voorjaers schoeonmaek enz. Heel gedetailleerd schetst hij allerlei situaties liefst met zoveel mogelijk namen er bij. Dat bewijst niet alleen dat het waar gebeurd is, maar heeft ook een beetje een komisch effect. Zoeo as ik al zei, gieng je mit hl de buurte gelieke naer schle. Dat waere bie us in dun Durpswegt: Teun van Jan van Teun Grinnewis, Maja in Krien van Jans van Kee Bok van der Wende, Krien in Miep van Kees van Kee Bok-Grinnewis () Hut hieng hlemaele van hut jaergetieje of, hoe of dat wiele naer schle gienge. 
Het is verleidelijk om veel te citeren, maar leest u het boekje maar zelf. Nog n stukje. Het gaat over de noodzaak van een bril. Mensen wachtten vroeger lang om een bril aan te schaffen. Ik hao die vrouwe altied zonger bril zieje, in ik wist oak niejt dat ze un bril nodug hao om allus goewd te bekieken. Toet dur un glaeze schaeltje mit neutjes in dat soort diengen op taefel kwam (). Vurzichtug nam ze un glaeze schaeltje, voelende wat mit dur vingurs, in ze stak twiee peuken van filtursiguretten in dur mond. Ze keek gauw in de ronte of dat iemund hut zieje hao, in ze prebeerende de peuken mit de anhangende assie uut dur mond te kriegen. Dat lukte natuurluk niejt zonger un raoren bek te trekken, dur schoeonzeune hao toch allus zieje. Zoeo moewder un lekker hartig peukie? Je hao zeeker je bril niejt op. 
Job Padmos begon met het schrijven van verhaaltjes een paar jaar geleden. Hij stuurde een stukje op naar de regionale krant `Eilandennieuws`. Algauw vroeg men om meer. Nu zijn de dertig verhaaltjes gebundeld in een fraai boek met een harde kaft, uitgegeven door boekhandel Akershoek in Ouddorp. En ook dat boek vraagt om meer. 

Het besproken boek is een uitgave van boekhandel Akershoek, Hoenderdijk 9, 3253 AK Ouddorp, tel. 0187-684267.





 
Google
 
Web Deze website